Welke handelingen voer je uit bij het afnemen van de hielprik? En wat is verder belangrijk om te weten?
Vóór het afnemen van de hielprik
Om de hielprik te kunnen afnemen moet je de ouders eerst om toestemming vragen.
- Lees meer over informed consent
Daarna vul je het gegevensdeel van de hielprikkaart in.
- Lees meer over Registratie bij de uitvoering van de hielprik
- Bekijk de Invulhulp hielprikkaart
Maatregelen ter bescherming
- Was vóór de afname van de hielprik je handen met water en zeep. Droog je handen daarna goed af aan een schone doek of een stuk keukenrol1.
- Prik je meerdere baby’s achter elkaar? Was dan ook tussendoor je handen.
- Is het niet mogelijk om je handen te wassen? Dan kun je een handdesinfectiemiddel gebruiken. Ook dan is het belangrijk om je handen goed te laten drogen.
- Draag bij de afname van de hielprik poedervrije handschoenen.
- Handschoenen dragen verkleint de kans dat micro-organismen op je handen worden overgedragen van jou op de baby. Of dat micro-organismen op de huid van de baby worden overgedragen op jou, en via jou weer op een ander kind.
- Ook beschermen handschoenen tegen contact met bloed van de baby.
- De handschoenen moeten poedervrij zijn omdat poeder de bloedanalyses kan verstoren.
- Heb je een prikaccident? Volg dan het protocol voor prikaccidenten van je eigen organisatie.
- Heb je een koortslip? Volg ook dan het protocol van je organisatie.
- Ontsmetting van de hiel van de baby is niet nodig. De hiel moet wel schoon zijn.
1. Het is niet nodig om de handreiking Infectiepreventie in de jeugdgezondheidszorg van het (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) te volgen voor wat betreft handhygiëne bij het uitvoeren van de hielprik. (Volgens de handreiking Infectiepreventie in de jeugdgezondheidszorg is handdesinfectie de eerste keus vergeleken met handen wassen.)
Voorzichtig met het filtreerpapier
- Raak het filtreerpapier van de hielprikkaart nooit aan! Dit kan de bloedanalyses verstoren.
- Zorg dat (resten van) water, zeep, handdesinfectiemiddel, voeding of andere materialen ook niet in contact komen met het filtreerpapier.
- Het filtreerpapier mag de huid van de baby ook niet raken.
Hoe neem je de hielprik af: 10 stappen
Hielprikkaart en lancet
Bij de hielprik wordt bloed afgenomen uit de hiel van de baby. Je gebruikt daarbij een hielprikkaart en een lancet.
Aan de linkerkant van de hielprikkaart zit de filtreerpapierstrook. Deze strook bevat 6 voorbedrukte rondjes. Hier vang je het bloed op.
De hielprikkaart met de filtreerpapierstrook
Het lancet
Belangrijk
- Het is voor de bloedafname belangrijk dat het voetje goed warm is. Omdat een warm voetje een goede doorbloeding heeft. Dit zorgt voor een betere kwaliteit van de bloedafname.
- De beste houding van de baby tijdens de hielprik is liggend met het buikje over een schouder van de ouder of verzorger. Deze houding bevordert de doorbloeding van de hiel en zorgt ervoor dat de baby zich veilig voelt.
Stap 1. Laat de baby dicht tegen de ouder aanliggen
De baby ligt over de schouder van de ouder.
Stap 2. Controleer of het voetje lekker warm is
Is het voetje niet warm? Dan mag je met een handwarm, vochtig washandje het voetje opwarmen.
Als je zelf lekker warme handen hebt, kun je ook met je handen het voetje zachtjes warm maken. Je mag het voetje licht masseren.
Let op!
Pas op voor verbranding van de huid. De huid van een pasgeboren baby is dun en kwetsbaar, en verbrandt veel sneller dan de huid van een volwassene.
- Warm het washandje niet op in een magnetron.
- Dompel het voetje niet in een warm badje.
- Houd het voetje niet onder een stromende kraan.
- Gebruik geen warmwaterkruik.
Het veilig verwarmen van het hieltje is de verantwoordelijkheid van de screener.
Stap 3. Verwijder de veiligheidspal van het lancet
Het verwijderen van de veiligheidspal kan op twee manieren:
- met twee handen: door de veiligheidspal te draaien, waardoor de pal afbreekt (zoals op het plaatje)
- met één hand: door de veiligheidspal van je af te duwen
Let op!
Zorg dat je het lancet niet nu al activeert.
Stap 4. Kies de juiste prikplek
De prikplek is de plek waar je het sneetje (de incisie) maakt.
Let op!
Prik alleen in het blauwe gedeelte van het voetje.
Stap 5. Plaats het lancet
Plaats het hielpriklancet op de hiel, met het hendeltje van je af, en met het pijltje op het lancet op de prikplek.
Zorg voor voldoende druk op de huid.
Stap 6. Activeer het lancet
Activeer het lancet door met je wijsvinger het hendeltje naar je toe te trekken.
Hierdoor wordt het sneetje voor de bloedafname gemaakt.
Het maakt niet uit of je het sneetje horizontaal of verticaal maakt.
Na de activatie wordt het mesje automatisch en permanent beschermd. Ook het hendeltje blijft ingedrukt.
Stap 7. Neem het bloed af
Beweeg voorzichtig de huid van het voetje, zodat het sneetje zich opent.
Vang daarna het bloed op. Vul alle 6 rondjes op het filtreerpapier, aan de voorkant van de hielprikkaart. Eén druppel bloed per rondje.
Beweeg hierbij het filtreerpapier van de hielprikkaart naar de bloeddruppel. Maar laat het filtreerpapier de huid van de baby niet raken.
Let op!
Alleen bij voldoende vulling van de 6 rondjes op het filtreerpapier kunnen de bloedanalyses goed uitgevoerd worden.
- Voorkom stuwing: melken of knijpen in de hiel kan leiden tot bloedafbraak en tot vermenging met andere weefselvloeistoffen.
- Voorkom ‘stempelen’: het filtreerpapier mag de huid van de baby niet raken.
- Voorkom ‘bloed-op-bloed’. De bloeddruppels mogen elkaar daarom niet raken of overlappen. Je mag dus ook niet ‘bijdruppelen’, als een bloedvlek(je) een rondje op de kaart niet helemaal vult. Ook niet aan de achterzijde van de kaart.
Dit kan leiden tot verstoring van de analyses van het bloed in het laboratorium.
Je mag wel extra bloed opvangen naast de rondjes, als de rondjes niet goed gevuld zijn.
Stap 8. Controleer bij het vullen van de kaart of het bloed goed doortrekt
Bij een goede bloedafname zijn de rondjes aan de achterkant van de hielprikkaart even groot als aan de voorkant.
Voorkant van het filtreerpapier
Bij een optimale bloedafname ziet het filtreerpapier van de hielprikkaart er uit zoals de afbeelding hiernaast.
Achterkant van het filtreerpapier
Bij een optimale bloedafname ziet het filtreerpapier van de hielprikkaart er uit zoals de afbeelding hiernaast.
Voorbeeldfoto's
Zie ook: Voorbeeldfoto’s van goed en niet goed gevulde hielprikkaarten.
Stap 9. Plak een pleister dwars over het sneetje
Druk hierbij de randen van het sneetje iets naar elkaar, zodat het sneetje zich goed sluit.
- Vraag de ouders om de pleister aan het einde van de dag te verwijderen.
Stap 10. Laat de hielprikkaart aan de lucht drogen
Gebruik geen warmtebronnen, dus geen verwarming, magnetron, oven of föhn.
Na het afnemen van de hielprik
- Vermeld op de witte envelop van de hielprikset de persoonsgegevens van de baby en de datum waarop de hielprik is afgenomen.
- Vraag de ouders om het setnummer van de hielprikkaart 1 jaar te bewaren. Dit nummer staat op de witte envelop.
- De ouders hebben dit nummer nodig als ze contact opnemen met het (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu)-regiokantoor over de hielprik van hun kind.
- Vertel de ouders dat ze binnen vijf weken de uitslag krijgen.
- Ruim de gebruikte materialen op zoals je organisatie voorschrijft.
- Als de ouders het lancet willen bewaren, dan mag dat.
Lees ook: Versturen van de hielprikkaart.
Bijzondere situaties
Ga voor informatie naar:
Wil je meer uitleg over de uitvoering van de hielprik?
Raadpleeg de module: ‘Je werk als screener’ van de e-learning Hielprikscreening.
Ga naar de e-learning Hielprikscreening.
Veelgestelde vragen over de afname van de hielprik
Welk advies geef je aan ouders om de kortdurende pijn van de hielprik te verminderen?
De baby voelt minder pijn wanneer de baby dicht tegen de ouder aanligt en wordt afgeleid met geruststellende woordjes. Het geven van borstvoeding vermindert de pijn van de hielprik, maar is in de praktijk niet altijd mogelijk.
Let op: Pijnstillende pasta’s of crèmes, zoals EMLA-crème, zijn niet toegestaan, omdat die de laboratoriumanalyses kunnen verstoren.
Mag ik bloed gebruiken van een venapunctie?
Bloed voor de hielprikscreening is bij voorkeur afkomstig van een hielprik. Als dit niet mogelijk is, dan kun je bloed uit een handrugvene of navellijn gebruiken. Vermeld dan altijd op de hielprikaart hoe je het bloed hebt verkregen.
Zie ook: De uitvoering van de hielprik in het ziekenhuis
Mag ik het veneuze bloed eerst opvangen in het bloedafnamebuisje of capillair?
Nee, dat mag niet. Je moet het veneuze bloed rechtstreeks op het filtreerpapier aanbrengen. In de bloedbuis of het capillair zitten stoffen die de laboratoriumanalyses kunnen verstoren.
Zie ook: De uitvoering van de hielprik in het ziekenhuis
Wat is de kans dat de uitslag van de hielprik afwijkend is?
Bij ongeveer 1 op de 350 baby’s is de uitslag van de hielprik afwijkend (niet goed). Er is dan altijd vervolgonderzoek nodig door een kinderarts. Na het vervolgonderzoek weet je pas of de baby een ziekte heeft waar met de hielprik op wordt gescreend.